Çocukların Sorumluluk Kavramını Öğrenmesi İçin Neler Yapabiliriz?

Bu yazımızda sorumluluğun ne olduğunu, çocuklarda sorumluluk duygusunun gelişimini inceleyeceğiz. Sorumluluğun özelliklerini, ebeveynlerin çocukların sorumluluk duygusu üzerindeki etkisini, çocuklarda sorumluluk duygusunun geliştirmek için yapılabilecekleri göreceğiz.

Sorumluluk; erken çocukluk döneminden başlamak üzere bireyin yaşına, sosyal çevresine ve gelişimine bağlı olarak kendi üstüne düşen görevleri yerine getirebilme becerisidir. Faster’e göre sorumluluk sahibi bir bireyin özellikleri şu şekildedir: Sorumluluk duygusu tam bir kişi hem kendine hem de başkalarına karşı saygısını her zaman korur. Kendi işlerini kendisi yapar ve bir başkasını meşgul etmek istemez. Öz saygısı yüksektir ve kendini sever. Bu durum psikolog ve sosyologlara göre farklıdır. Onlara göre gerçek sorumluluk sahibi insanlar hayata karşı her yönden uyum sağlamış, kendine karşı ve başkalarına karşı olan sorumluluklarını dengeli ve yeterli bir şekilde yerine getiren insanlardır (Özen, 2001).

Kişisel sorumluluğun dört temel özelliği vardır:

        1- Sorumluluk duygusu bir anda kazanılan bir durum değildir, bir süreçtir. Çocukta veya bireyde bu duygu olaylara ve yaşama bağlı olarak değişebilir, gelişebilir.

        2-Sorumluluğun alt başlıklarından bir tanesi seçimlerdir. Kişi hayatını tercihlerine göre yürütür. Tercihleri ise sorumluluklarını ortaya çıkarır

        3- Sorumluluk duygusu içten dışa işleyen bir mekanizmaya sahiptir. Bu şu anlama gelir: Sorumluluk duygusu önce düşünce ve duygularda başlar. Sonrasında eyleme geçer.

         4- Sorumluluk duygusu kişinin kendini tanımasını sağlar. Seçimleri sayesinde sorumluluk alırlar ve kendilerini yaratırlar (Özen, 2001).

Çocuklarda sorumluluk, anne babanın beklentilerine göre değişen bir kavram haline gelebilmektedir. Demokratik ebeveynler çocuklarına söz hakkı tanırlar, evde kurallar vardır, kurallar saygı ve sevgi çerçevesinde uygulanır. Böylelikle çocuklarda sorumluluk duygusunun gelişimi daha kolay gerçekleşir. Çocuk kendi kararlarını kendisi verebilir, aile çocuğun kendini gerçekleştirmesi için çocuğa fırsat tanır. Bu aile ortamında yeterince güven verici, destekleyici ve şefkatli bir tutum vardır. Çocuk girişimlere açıktır. Yeni şeyler keşfetmeye isteklidir. Sonuç olarak demokratik bir ortamda büyüyen çocuğun kendine yetebilen, sorumluluklarını bilen ve başkasına ihtiyaç duymayan bir yetişkin haline gelmesi daha olasıdır (Kaya, 1997).

            Ebeveynlerin otoriter tutumları çocuğun kişiliğinin bağımsız yetişmesine engel olmaktadır (Kaya, 1997). Çocuğunu sürekli yönlendirmek ve yönetmek isteyen anne babaların bu davranışları çocuğun sorumluluk duygusunun zayıflamasına sebep olacaktır (Kandır & Alpan, 2008). İlgisiz ebeveynler çocuğu kendi halinde, boşlukta bırakır. Çocuklar isteklerine ve ihtiyaçlarına karşılık bulamaz. Bu ilgisiz anne baba tutumu çocuğun kişiliğini üzerinde çocuğun suç işlemesi, saldırgan ve kin duyguları içerisinde olması gibi olumsuz etkiler bırakır. Bu durumda çocuktan sorumluluk duygusu beklenemez (Kaya, 1997).

Çocuklara sorumluluk duygusu kazandırmak için yapılabilecek şeyler

-Öncelikle ailelerin makul ve mantıklı beklentileri olmalıdır.

-Küçük çocuklar büyükleri gibi hareket etmeye meraklılardır. Bu merakları sürecince önlerine çıkacak sorunlar karşısında basit rotalar ve yöntemler belirlenir, bunları uyguladığında sorumlu davranmış olacaklardır.

-Okul başarısı için öğretmeninin ve ailesinin beklentisine göre kendine göre rotalar belirler ve çalışmaya başlar, kendi sorumluluklarını tamamlamış olurlar.

-Ebeveynler çocuklarla problemleri tanımlayıp, en uygun çözümün bulunduğu, bu çözüm için bir plan geliştirmekten ibaret problem çözme stratejileri geliştirebilirler. Bu stratejiyi kullanmaları için çocuklar teşvik edilmelidir (Özen, 2001).

Sonuç olarak, sorumluluk duygusunun öğrenilmesi bir süreç gerektirmektedir. Bu süreçte çocuğun kazanması istenilen becerileri zorla benimsetmek olumlu bir etki oluşturmamaktadır. Bunun yerine çocuğa sorumluluk kazanması için fırsat verilmesi önerilir. Örneğin küçük yaştan itibaren dökmesine rağmen yemeğini kendi yemeye çalışması, ev işlerinden ondan yardım istemek çocuğu hem cesaretlendirecek hem de destek gördüğünü hissettirecektir (Özen, 2001).

KAYNAKÇA

Kandır, A., & Alpan, Y. (2008). Okul Öncesi Dönemde Sosyal-Duygusal Gelişime Anne-Baba Davranışlarının Etkisi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 33-38.

Kaya, M. (1997). Ailede anne-baba tutumlarının çocuğun kişilik ve benlik gelişimindeki rolü. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 193-204.

Özen, Y. (2001). Sorumluluk Eğitimi. Ankara: Nobel Yayıncılık.

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on pinterest
Pinterest
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Çocukların Sorumluluk Kavramını Öğrenmesi İçin Neler Yapabiliriz?” için bir yorum

  • Avatar
    12 Ocak 2020 tarihinde, saat 2:24 pm
    Permalink

    Merhaba hocam yazınızı okudum. 8 yaşında bir oğlum ve 6 buçuk yaşında da bir kızım var. İkisinede evde sorumluluklar veriyorum. Canları isterse çok güzel yapıyorlar istemezlerse hiçbir şey yaptıramıyorum.Birbirleriyle sürekli kavga içerisindeler. Verdiğim görevi biri yapmazsa diğeri de yapmıyor. Buna nasıl bir çözüm getirebilirim? Ödül ve ceza yöntemini çok denedim ama onda da sorun çıkarttılar.

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Editör Girişi