Okunuyor:
Görmezden Geldiğimiz Bir Takım Olay, Durum ve İnsanlar: “Seyirci Etkisi”
Paylaş:
Image

Görmezden Geldiğimiz Bir Takım Olay, Durum ve İnsanlar: “Seyirci Etkisi”

Avatar
3 ay önce

Kalabalık bir yolda yürürken tanımadığınız birinin yerde yattığını görseydiniz tepkiniz ne olurdu? İçinizdeki insancıl duygulardan dolayı şuan “Kesinlikle yardım ederdim!” diyebilirsiniz ama ne yazık ki işler tam anlamıyla bu şekilde yürümüyor. Konuyla ilgili bilinen yaşanmış olaylardan biri “Kitty Genovese” vakasıdır. 1964’te New York’ta akşam vakti işinden çıkmış evine dönerken Winston Mosely’nin saldırısına uğrayan Genovese bağırıp yardım çağırmaya çalışırken, civar binalardaki 38 kişi olaya tanık oldukları halde aşağı inip kendisine yardım etmemiş ve polisi dahi aramamıştır. Ne yazık ki bu olayın sonucunda Kitty Genovese adlı kadın olay yerinde can vermiştir. Sizce bu davranışın altında yatan

“Başka birileri eminim şuan polisi aramıştır ve polis geliyordur” düşüncesi olabilir mi? 


Bulunduğumuz çevrede acil müdahale gerektiren bir olay varken, olayı gören veya duyan olmamıza rağmen hiçbir şey yapmamamız durumuna “Seyirci (İzleyici) Etkisi” adı verilmektedir (Kağıtçıbaşı ve Cemalcılar, 2014; Özdevecioğlu, Kaya ve Dedeoğlu, 2013). İnsanların diğerlerine yardım edip etmeyeceğine yönelik karar alma mekanizmalarını açıklamak üzere Latane ve Darley’in (1968) önermiş olduğu beş basamak bulunmaktır.


Bunlar; 

1- Ortamda bulunan kişiler olayı fark eder.

2- Yaşanan olayın acil ve ciddi bir olay olup olmadığına karar verir.

3- Ciddi bir olay ise bu duruma karşı kişisel sorumluluğunun ne denli olacağını düşünür.

4- Kişi kendini sorumlu hissediyorsa karşıdakine nasıl yardımcı olabileceğini planlar.

5- Son olarak olaya müdahale eder.


Latene ve Darley’e göre (1968) insanlar bu basamakların herhangi birini atladığında ya da aksi yönde karar verdiğinde yardım etmekten kaçınmakta ve olaya müdahale etmemektedir. Bununla birlikte, konu hakkında yürütülen sosyal psikolojik deneyler, ortamdaki kişi sayısı arttıkça müdahale olasılığının azaldığına işaret etmektedir. Buna göre; olay yerinde başka bireylerin de bulunması, sorumluluğun diğer bireyler arasında dağılması, toplu yok sayma yani görmezden gelme ve olayı izleyen kişilerin ket vurması gibi durumların ortaya çıkmasına yol açmaktadır (Kağıtçıbaşı ve Cemalcılar, 2014).


Örnek verelim; yolda giderken köşede bir insan baygınlık geçiriyor ve siz de oradan geçiyorsunuz. Kalabalık bir ortamda iseniz şöyle düşünebilirsiniz: “Benim yeteri kadar ilk yardım bilgim yok ve bu kadar insan içinde kesinlikle ilk yardım bilen birisi çıkar ve ona yardım eder”. Bu durumda ise “ Sorumluluğun Dağılımı Kuramı” ortaya çıkmaktadır. Yani “Yardım gerektiren bir olay karşısında kesinlikle benden daha etkin birileri çıkıp müdahale edecektir” düşüncesi… 

Kalabalık olmayan bir sokakta olduğunuzu düşünelim. Bir arkadaşınızla beraber yürüyorsunuz ve yine aynı şekilde baygın birini gördünüz. Bu durumda oradaki kişiye yardım etme olasılığınız daha fazladır çünkü sorumluluğunuzu paylaşabileceğiniz kişiler yoktur.


Örneğin, yeterli ilk yardım bilginiz yoksa bile en kötü ihtimalle ambulansı arayabilirsiniz. 

Özetlemek gerekirse, zor durumlarda diğer insanlara yardım etme cesaretini, kararlılığını kendimizde bulabilmek önemlidir. Elbette ki kendimizi ve karşımızdaki kişinin yaşamını tehlikeye atmama önceliği ile… Belki de o kişinin o andaki tek umudu sizsiniz. Yapmış olacağımız bu yardım, akran zorbalığından tutun orman yangınlarına kadar her durumda geçerlidir. Olumsuz olaylara seyirci kalmamak dileğiyle…


Kaynaklar

Darley, J. M., ve Latane, B. (1968). Bystander intervention in emergencies: Diffusion of responsibility. Journal o f Personality an d Social Psychology8, 377-383. 

Kağıtçıbaşı, Ç., & Cemalcılar, Z. (2014). Dünden Bugüne İnsan ve İnsanlar. İstanbul: Evrim Yayıncılık.

Özdevecioğlu, M., Kaya, Y., & Dedeoğlu, T. (2013). Kişilik Özelliklerinin İzleyici Etkisi (Bystander Effect) Üzerindeki Etkisinde Kontrol Odağının Rolü. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25-40.

Khan Academy TR. (2014). Seyirci etkisi (psikoloji/ davranış). 22 Ağustos 2020 tarihinde http://www.khanacademy.org.tr/video.asp?ID=9272, adresinden elde edilmiştir.


Bu içeriği paylaş:


Bir yorum yapın (Lütfen önce oturum açın.)